Grafieken in overvloed

Welke grafiek moet ik gebruiken?

Begin bij de vraag die je gegevens beantwoorden, niet bij de grafiek die je mooi vindt. Zo breng je die twee samen — en dit zijn de fouten die je beter kunt vermijden.

Begin bij de taak

Elke grafiek zet getallen om in iets wat je kunt zien: positie, lengte, hoek, oppervlak of kleur. Mensen beoordelen die met heel verschillende nauwkeurigheid. In de rangorde van Cleveland en McGill wordt positie langs een gemeenschappelijke schaal het nauwkeurigst gelezen, daarna positie op niet-uitgelijnde schalen, dan lengte en hoek, dan oppervlak, met kleurschakering als laatste (Cleveland & McGill 1984). Een goede grafiek legt de vergelijking die ertoe doet dus in de nauwkeurigste codering.

Daarom is de eerste stap de taak benoemen: vergelijk je hoeveelheden, toon je verandering in de tijd, toon je delen van een geheel, breng je twee grootheden met elkaar in verband, of laat je zien hoe waarden verdeeld zijn?

Je vraag	Kies	Waarom
Hoe verhouden deze hoeveelheden zich?	Kolomdiagram	Lengtes op een gemeenschappelijke basislijn zijn de makkelijkste vergelijking.
Hoe scoren veel categorieën ten opzichte van elkaar?	Staafdiagram	Horizontale staven laten ruimte voor lange labels.
Hoe is dit in de tijd veranderd?	Lijndiagram	De helling toont de snelheid van verandering.
Waaruit bestaat dit geheel?	Ringdiagram	Voor een paar delen met één duidelijke boodschap.
Hoe verschilt de verdeling tussen groepen?	100%-gestapeld diagram	Aandelen liggen langs gemeenschappelijke randen.
Bewegen deze twee grootheden samen?	Spreidingsdiagram	Elke rij wordt een punt; patronen verschijnen vanzelf.
Hoe zijn deze waarden verdeeld?	Histogram	Klassen onthullen de vorm van de verdeling.
Hoe verhoudt de spreiding van meerdere groepen zich?	Boxplot	Medianen en kwartielen naast elkaar.
Wat bracht ons van dit getal naar dat getal?	Watervaldiagram	Zwevende staven slaan een brug tussen twee totalen.
Waar haken mensen af?	Trechterdiagram	Elke fase is een deel van de vorige.
Welke paar oorzaken wegen het zwaarst?	Paretodiagram	Gesorteerde staven plus een cumulatieve lijn.

Verandering in de tijd

Tijd loopt bijna altijd van links naar rechts. Gebruik bij veel punten een lijn; bij een paar perioden werken kolommen en is elke waarde makkelijk af te lezen. Gestapelde vlakken tonen een totaal en zijn delen in de tijd, maar alleen de onderste laag is precies af te lezen.

Zet nooit twee grootheden met verschillende eenheden op twee y-assen. Hoe de twee schalen ten opzichte van elkaar liggen is willekeurig, dus elke schijnbare kruising of correlatie is een bijproduct van waar de assen zijn ingesteld. Gebruik twee grafieken, of zet beide om naar een index.

Delen van een geheel

Cirkel- en ringdiagrammen werken voor twee tot zes delen en een eenvoudige boodschap. Bij meer delen, of delen van vergelijkbare grootte, zijn gesorteerde staven duidelijker. Wil je de samenstelling van meerdere groepen vergelijken, gebruik dan een 100%-gestapeld diagram in plaats van een rij cirkeldiagrammen.

Controleer of de delen echt optellen tot een geheel. Enquêtevragen met meerdere antwoorden, of categorieën die overlappen, doen dat niet.

Kleur met een doel

Geef elke reeks één kleur en houd die vast, grafiek na grafiek. Kleur staven niet op waarde als de categorieën geen volgorde hebben — de lengte toont de waarde al. En gebruik niet meer kleuren dan lezers uit elkaar kunnen houden: hooguit een stuk of acht, minder bij spreidingsdiagrammen. De paletten van Chart Buffet met het label ‘veilig bij kleurenblindheid’ zijn getest, zodat naburige kleuren te onderscheiden blijven bij de meest voorkomende vormen van kleurenblindheid.

Label direct waar het kan. Een legenda laat lezers heen en weer kijken; een label aan het eind van een lijn of op een staaf lees je meteen.

Houd het eerlijk

Staven en vlakken moeten bij nul beginnen, omdat hun lengte of oppervlak de waarde is. Lijnen hoeven dat niet, want hun helling is de boodschap, maar zeg het als je de as afkapt.

Haal weg wat geen informatie draagt — zware rasterlijnen, kaders, 3D-effecten, schaduwen. Tufte noemde de verhouding tussen gegevens en al het andere de ‘data-ink ratio’ en pleitte ervoor die te verhogen (Tufte 1983).

Bronnen

Cleveland, W. S. & McGill, R. (1984). Graphical perception: theory, experimentation, and application to the development of graphical methods. Journal of the American Statistical Association 79(387), 531–554.
Bertin, J. (1967). Sémiologie graphique. Paris: Gauthier-Villars; La Haye: Mouton.
Tufte, E. R. (1983). The Visual Display of Quantitative Information. Cheshire, CT: Graphics Press.
Munzner, T. (2014). Visualization Analysis and Design. Boca Raton, FL: CRC Press.
Friendly, M. & Denis, D. J. (2001). Milestones in the history of thematic cartography, statistical graphics, and data visualization. Web document.